Raynaud Fenomeni nedir? Raynaud fenomeni soğukta el ve ayak parmakları gibi vücudun uç kısımlarında daha belirgin olmak üzerek kan akımında azalma sonucunda ortaya çıkan ellerde morarma ile kendini gösteren bir hastalıktır. İlk tanımlayan Fransız doktor Dr. Maurice Raynaud'dan adını almıştır. Genellikle soğuk ya da stres ile ortaya çıkan, ataklar halinde görülen bir hastalıktır. Romatizmal hastalıklara eşlik edebileceği gibi tek başına bir hastalık olarak ta görülebilir. Eşlik edebildiği romatizmal hatalıklar şunlardır: skleroderma, lupus eritematozus, polimiyozit-dermatomiyozit, Sjögren Sendromu.

Raynaud Fenomeni nasıl gelişir? Soğuğa ya da neden olan etkene bağlı olarak el ve ayak parmaklarındaki kan damarlarında kısa süreli daralma ve kan akımında geçici azalma ortaya çıkar. Etkilenen bölgede renk değişikliği meydana gelir. Kan akımının kesilmesi nedeniyle parmaklar beyazlaşır, arkasından akımın durması nedeniyle toplar damarlarda göllenen kanın etkisiyle mavi renk alır ve takiben kan akımının normale dönmesiyle de kırmızı renge döner. Bazen parmaklarda sadece tek renk değişikliği de görülebilir. Kan akımı normale döndüğünde şişlik, karıncalanma, sıcaklık hissedilebilir. Kan dolaşımının normale dönmesi dakikalar ya da saatler alabilir. 

Hastaların çoğunda soğuk ya da heyecanlanma gibi belirli bir neden bulunamaz. Genellikle seyrek ve doku hasarı yapmayanıra ataklar halinde seyreder. Ancak Raynaud fenomeninde kan akımı bozulduğundan ciddi vakalarda morarma, siyah renk değişikliği ve ülserler (yaralar) görülebilir.

Raynaud fenomeni tanısı nasıl konur? Hastanın öyküsünde, parmaklardaki tipik renk değişikliği ile tanı koymak kolaydır. Bazen buzlu suya parmakları sokarak renk değişikliğinin olup olmadığını gözlemek tanı için gerekebilir. Ayrıca mikroskopla tırnakların incelenmesi ve anormal kan damarlarının tesbit edilmesi tanıya yardımcı olabilir. Tanıda eşlik eden bir romatizmal hastalığın olup olmadığının belirlenmesi de önemlidir.

Raynaud fenomeni ile nasıl başa çıkılır? Raynaud fenomeni olan hastaların dikkat etmesi gereken noktalar şunlardır:
Soğuktan korunma;
1. Vücudunuzu soğuktan koruyun. Soğuk havalarda mutlaka kendinizi sıcak tutacak önlemler alın. Sıcak ortamlardan klimalı yerlere geçerken dikkatli olun.
2. Kıyafetlerinizi tercihen nemi emen doğal maddelerden (pamuklu gibi) seçin. Vücuttaki ısının çoğu baş bölgesinden kaybedildiği için şapka kullanın. Mutlaka yünlü eldiven, kalın ya da iki kat çorap, bot kullanın.
3. Geceleri elektrikli battaniyeler ya da yeterince sıcak tutacak örtüler kullanın. Gerekirse gece de eldiven ve çorap kullanın.
4. Banyoda soğuk su kullanmayın.
5. Mümkünse ısıtılmış arabalara binin.

Diğer noktalar;
1. Klimalı ortamlardan kaçının.
2. Buzdolabı ya da derin dondurucuları kullanırken koruyucu eldivenler kullanın.
3. Ellerinizi soğuk yerine ılık su ile yıkayın. Bulaşık yıkarken eldiven kullanın.
4. Çok soğuk içecek şişelerini tutmaktan kaçının.
5. Sigara kan damarlarında daralma yaparak yakınmalarınızı artırır.
6. Aşırı üzüntü, heyecan, korkulardan sakının. Stresi azaltıcı gevşeme tekniklerini öğrenin.
7. Kan damarlarında daralma yapan örneğin migren ilaçları gibi ilaçları doktorunuza danışın. Doğum kontrol hapları atakların sıklığını artırabilir, doktor kontrolünde kullanılmalıdır.
8. Cildinizi her zaman temiz tutun ve nemlendirin.
9. El ve ayaklarınıza ekstra bakım gösterin. Günlük temizliğinizi ihmal etmeyin, parmak aralarını iyi kurulayın, masaj yapın. Lanolinli kremleri tercih edin.
10. El ve ayaklarınızı yaralar açısından hergün kontrol etme alışkanlığı kazanın. Yara varsa mutlaka doktor kontrolü gereklidir.
11. Tırnak etlerinizi kesmeyin, keskin aletler kullanmayın.
12. Parmaklarınızı kullanarak yaptığınız aktivitelerin atakları artırıp artırmadığını gözleyin. Daktilo kullanma, piyano çalma gibi aktiviteler parmak uçlarındaki damarlarda daralma yapabilir, bunu aklınızdan çıkarmayın.
13. Atak sırasında mümkün olduğu kadar sakin kalmaya çalışın. El ve ayaklarınızı ısıtmaya, dolaşımı düzeltmek için hareket etmeye dikkat edin. Normal renk dönene kadar sürdürün. Parmak uçlarını koltuk altlarınıza sokmak genellikle yardımcı olabilir. Su kullanacaksınız kesinlikle sıcak değil ılık su kullanın.

Raynaud fenomeni ile nasıl başa çıkılır? Yukarıda anlatılan yöntemler yararlı olmadığında damarları genişleterek etki gösteren tansyon ilaçları kullanılarak atakların sayısı ve şiddeti azaltılmaya çalışılır. Bu ilaçların dışında ağır ve parmak uçlarında yaralar açılan hastalarda hem koruma hem de tedavi amacıyla serum şeklinde verilen ve prostaglandin eşdeğeri olarak adlandırılan ilaçların tedavide kullanılması yararlıdır.  Çok ciddi durumlarda "sempatektomi" adı verilen cerrahi işlem uygulanabilir. Tedavi şekli hastaya göre değişecektir ancak hastaların çoğu korunma tedbirlerinden fayda görür ve sorunsuz bir yaşam sürdürebilir.