Osteoporoz nedir? İç organlarımızı koruyan iskeletimiz kalsiyumu depolayan canlı bir dokudur. "Canlı"dır, çünkü yaşamımız boyunca kemik yapımı ve yıkımı bir denge halinde devam eder. Bu dengenin çeşitli nedenlerle yıkım lehine bozulması kemik kaybına neden olabilir. Kemik dokusundaki kaybın kırıklara neden olacak derecelerde fazla olması hali "osteoporoz" olarak adlandırılmaktadır.

Osteoporoz nasıl ortaya çıkmaktadır? Otuz -35 yaşlarından sonra yıkımı yapımdan daha fazladır. Kadınlarda özellikle menopozdan sonra bu kayıp artar. 65 yaş üzerindeki kişilerde ise kadın ve erkeklerde belirgin kemik kaybı vardır.

Kemiklerin zamanla kalsiyumunu kaybetmesine bağlı olarak, yapısının delikli ve zayıf bir hale gelmesi olarak da tanımlanabilir. Kemik yapısının bozulması gücünü zayıflatarak hafif bir darbeyle kırılma olasılığını artırır.

Osteoporoz sıklığı ileri yaşta artar. Genel olarak tahmin edildiğinin aksine, kemik kırığı bulunmadığı sürece osteoporoz ağrı yapan bir hastalık değildir ve ilerlemesi bu nedenle hasta tarafından farkedilmez.
Osteoporoza bağlı kalça kırığı meydana gelen ileri yaştaki hastaların, kırıktan sonraki 1 yıl içerisinde ölme olasılığı, aynı yaştaki sağlıklılara oranla çok daha fazladır.

Osteoporoz önlemenin yolları nedir? Osteoporozu önlemek ya da en az düzeye indirmek mümkündür. Koruyucu tedavinin yeri önemlidir. Küçük yaşlardan itibaren bireylerin diyetlerinde ve yaşam biçimlerinde, kemik dokusunun artmasına ve korunmasına yönelik değişiklikleri sağlamak, menopoz gibi hızlı kayıp dönemlerinde gerekli önlemleri almak ve risk altındakileri eğiterek osteoporozun önlenmesi sağlanmalıdır.

Osteoporoz riskini neler arttırmaktadır? Osteoporoza neden olan değiştirilebilir ve bazıları değiştirilemez çeşitli risk faktörleri vardır. Önemli risk faktörleri şunlardır; kadın olmak, ailede osteoporozlu kişinin bulunması, kısa boylu-ince yapılı olmak, beyaz tenli-açık renk gözlü olmak, 50 yaş üzerinde olmak, menopoz döneminde olmak, doğal veya ameliyatla yapay olarak erken menopoza girmek, kadınlarda östrojen-erkeklerde testosteron adı verilen cinsiyet hormonlarının azlığı, düşük kalsiyum alımı, düşük vitamin D alımı, fiziksel aktivite ve egzersiz azlığı, uzun süreli yatağa bağımlı ve hareketsiz kalmak, bazı ilaçların (kortizon, lityum, epilepsi ilaçları, tiroid ve kanser ilaçları, vb) kullanımı, sigara, alkol veya kafeinin aşırı tüketilmesi ve bazı hastalıklar (şeker hastalığı, tiroid veya paratiroid bezinin fazla çalışması, felçler, bazı romatizmal ve hormonal hastalıklar) osteoporoza neden olabilir.

Bunun dışında denge bozuklukları, görme sorunları, nörolojik hastalıklar, sakinleştiriciler düşmeye eğilimi arttırarak kırıkların gelişimini kolaylaştırabilirler.

Osteoporozun belirtileri nelerdir? Osteoporozun en korkulan belirtisi kolay gelişen kırıklardır. Omurgalarda çökme kırıkları ve boyda kısalma, sırtta kamburlaşma ve ayakta durmakla artan bel ve sırt ağrıları, görülebilir. Düşme sonucunda kalça kemiklerinde kırıklar gelişebilir. Yaygın inanışın aksine kırık bulunmadığı sürece ağrı bir osteoporoz belirtisi değildir.

Osteoporoz tanısı nasıl konur? Osteoporoz tanısı risk faktörlerinin detaylı sorgulanması ile başlar. Detaylı fizik muayene ile devam edilir. Röntgen incelemeleri kemiklerin %30 kadarı kaybolduktan sonra bulgu verdiğinden başalangıç döneminde yeterli değildir. Bel-sırt ağrısı yapabilecek diğer hastalıkların olmadığından emin olmak amacıyla özellikle omurga bölgesinin filmleri ile değerlendirilmelidir. Erken tanı "kemik dansitometrisi" adı verilen kemik yoğunluk ölçümlerine dayanır.

Osteoporoz tedavisi nasıl yapılır? Kemik yoğunluğunun arttırılması zor, pahalı ve uzun zaman alıcıdır. Risk faktörlerinin belirlenmesi, ortadan erken dönemde kaldırılması ve erken tanı ile koruyucu tedavi yapmak esastır. Pasif yaşam tarzının giderilmesi, düzenli egzersizler, beslenmenin düzenlemesi, düşmeleri engellemek amacıyla gerekli önlemlerin alınması tedavinin bir parçası olmalıdır.

Osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaçlar çeşitlidir:
Hormon tedavisi
Kalsiyum ve D vitamini, aktif D vitaminleri
Kalsitonin
Bisfosfonatlar
Anabolik steroidler
Parathormon
Bu ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalı ve etkileri düzenli takip edilmelidir.

Osteoporozunuz varsa ya da korunmak istiyorsanız;
1. Düzenli beslenme önemlidir; kalsiyumdan zengin gıdalar bol alınmalı, güneş ışığından faydalanımalıdır
2. Bel ve sırtınızı kırıklardan korumaya yönelik önlem alınmalıdır
3. Yaşadığınız ortamda düşmelerin engellenmesi için gerkli önlemler alınmalıdır
4. Tedavi uzman bir doktor tarafından düzenlenmeli, düzenli aralıklarla tedavinin yararı değerlendirilmelidir