Dizin yapısı: Diz eklemi ilk bakışta bir menteşe gibi hareket ediyor addedilebilir; ancak diz eklemi bükülme ve doğrulmaya ek olarak, kendi etrafında dönme haraketine de izin veren bir yapıdadır.

Diz eklemini oluşturan kemik uçlarını kıkırdaklar bir arada tutmaktadırlar. Ancak dizin işlevinin temeli ikisi ortada ikisi birer yanda olan dört bağla sağlanmaktadır. Bu bağlarda hasar, diz ekleminin çok oynak ve güvensiz hale gelmesine neden olmaktadır. Kasların egzersiz ve fizyoterapi ile güçlendirilmesi ile bağlar hasar da görse dizin işlevi kısmen korunabilmektedir.

Dizde kireçlenmesi (Gonartroz ya da Artrit) olan hastaların büyük bir çoğunluğunda ömür boyu protez uygulaması gerekli olmamaktadır. İlaç tedavisi ve fizik tedavi yöntemleri ile şikayetler kontrol altına alınabilir. Protez ameliyatı dışında da cerrahi tedavi imkanları bulunmaktadır.

Karar verme: Diz protezi ameliyatı yapılmasına karar verildiği anda farklı kararların da birlikte alınması gerekebilir. Örneğin, diz ve kalça protezinin birlikte yapılması gerektiği durumlarda doktorunuz hangisini önce yapacağına karar verecektir. Ya da her iki diz eklemi için de operasyon gerekli ise önce daha kötü durumda olan dizinizin ameliyat edilmesi gerekebilir.

Doktorunuz ameliyat kararını vermeden önce mutlaka eklem ağrınızın şiddetini, kaç ekleminizin etkilendiğini, genel sağlık durumunuzu, ameliyata bağlı olarak ortaya çıkabilecek riskleri ve daha birçok faktörü göz önüne alacaktır.

Ameliyat öncesi: Ameliyat öncesinde kilo fazlası varsa diyet ve egzersizle uygun kiloya inilmesi operasyon risklerini azaltacak ve başarı oranını yükseltecektir.

Ameliyat: Ameliyat genel anestezi altında yapılmaktadır. Bazı hastalarda uygun durumda daha güvenli olduğu için spinal anestezi ile yapılabilir. Bu durumda, bel omurları düzeyinde bir iğne yapılacak ve her iki bacağın tümüyle uyuşması (anestezi) sağlanacaktır.Bu anestezi türünde ameliyat sırasında hastanın bilinci korunmaktadır; ancak ameliyata ait hiçbir ağrı duyulmayacaktır. Ameliyat 2-3 saat sürmektedir. Hastalar ameliyattan sonra geçici bir süre yoğun bakımda gözlem altında tutulmaktadır. Bacak ameliyat sonrasında alçı kalıp içine alınmış olabilir. Birçok cerrah diz eklemi içine ince, plastik bir tüp koymaktadır; bu sayede eklemde sızıntı şekli kanama durana kadar eklem içerisinde birikmemektedir. Birkaç gün sonra diren adı verilen bu lastik borular tamamen çıkarılır.

Ameliyattan sonra hafif ağrınız olabilir; ancak bunun için gerekli tedavi yapılacaktır. Spinal anestezi yapılmışsa, bacakları erken dönemde hareket ettirmek mümkün olmamaktadır, fakat bu duygu yavaş yavaş geri döner. Spinal anesteziye bağlı olarak geçici baş ağrısı gelişebilir.

İyileşme dönemi: Ameliyattan sonraki ilk 2-3 hafta uygulanan protez tipine ve cerrahın tercihine göre yapılacak destek tedavisi değişecektir. Diz hareketlerine erken dönemde başlanabileceği gibi, hareketlerin 2. haftadan sonra başlatılması da uygun olabilir.
Başlangıçta gerekli egzersizleri yapmanızda size bir fizyoterapist yardımcı olacaktır. Başlangıçta egzersizleri yapmak ağrılı olabilir; ancak günler geçtikçe çok daha rahat yaptığınızı farkedeceksiniz.

Ameliyat sonrası dönemde iyileşmeye hastanın katkısı çok önemlidir. Protez uygulamasından sonra diz ekleminizi yeniden kullanmakta kararlı olmalısınız. Fizyoterapist size yardımcı olacaktır ancak başarının asıl anahtarı sizsiniz.
Egzersiz hareketlerini yaptırmada 'pasif hareket' cihazı kullanılabilir. Bu elektrikli cihaz dizinizi açma ve kapama hareketlerini yapmanıza yardımcı olur. Günler içerisinde hareket sınırları artırılır. Tedavinin önemli bir parçasını oluşturmalarına rağmen sizin eforunuzun yerini tutmaktadır. Yapacağınız egzersizler ayağa kalmanıza yardımcı olacak şekilde kaslarınızın tekrar güçlenmesini sağlayacaktır.

Dikişleriniz 2. ila 3. hafta içinde alınır ve yürümenize izin verilir. Uygulanan protezler farklı tiplerde olabilir (Çimento kullanılabilir ya da kemik ile kendi kendine kaynaşabilen malzemeler kullanılabilir). Avantaj ve dezavantajları vardır. Çimentolu eklemlerde, diğerlerine göre diz üzerine daha erken dönemde yük farklıdır. Hastanede kalış süresi dikişler alınana kadar 2 ila 3 haftayı bulabilir.

Ayaklarınızın üzerinde: Taburcu olurken yürüyor olacaksınız. Önceleri yürüteç ya da koltuk değnekleri kullanmanız gerekmektedir. İyileşme kalça protezine oranla daha yavaştır. Önceleri merdiven çıkmakta zorlanabilirsiniz. Kaslarınız yeterli gücü kazanıncaya kadar, sandalyeden ya da tuvaletten kalkmak sizin için zor olabilir.

İyileşme hızınız ve yapmakta olduğunuz işinizin niteliğine göre işe dönüş süresi değişkenlik gösterebilir.

Uzun vadeli sonuçlar: Birçok diz protezinin sorunsuz çalışma ömrü yaklaşık 20 senedir. Başarılı bir diz protezi uygulaması sonrasında ağrı tamamen düzelmekte ve pek çok günlük aktiviteyi sorunsuz yerine getirmek mümkün olmaktadır. Ancak diz ekleminin hareketinin tamamen eskiye dönmesi her ameliyatta sağlanamayabilir. Diz ekleminin normalde yapabildiği tam hareket açıklığının sağlanması sorunsuz yürümeyi sağlamanın temelini oluşturduğundan bunu sağlayacak her tür çaba sarfedilmelidir.

Diziniz tam olarak bükülmemesi çömelmeyi zorlaştıracaktır. Dik açıdan biraz fazla bükülme yeterli olacaktır. Özellikle her iki dizin etkilendiği durumlarda önem kazanmaktadır. Çünkü örneğin sandalyeden kalkmak için dizinizi bu kadar bükmeniz gerekmektedir.

Diz protezi uygulamalarında başarı oranı %90'nın üzerindedir. Bazı ameliyatlar teknik olarak daha zor olabilir; doktorunuz bu konuda özel zorluklar varsa sizi önceden uyaracaktır.

Özellikle ameliyat sonrası dönemde bacak damarlarınızın birinde pıhtı ile tıkanma riski vardır. Genel olarak hareketsizlik sonucu her hastada ortaya çıkabilen bu ciddi durum için ilaç tedavisi ile önlem alınmakta ancak yine de önlenemezse kanın pıhtı oluşturma eğilimini azaltacak bir tedavi uygulanacaktır. Eklemin kendisine ait sorunlar nadirdir. Ancak kalça eklemi ile karşılaştırıldığında, diz ekleminin doğası gereği, özellikle erken dönemlerde kalça eklemine göre komplikasyonlara daha açıktır.

Yara iyileşmesinde gecikmeye bağlı olarak dikişler gereğinden fazla kalabilir. Nadiren de olsa konulan protezde gevşeme görülebilir. Tüm protez ameliyatlarında yara yeri enfeksiyonu en çok korkulan komplikasyondur. Engellemek için antibiyotik tedavisi yapılacak ve diziniz, enfeksiyon bulguları açısından izlenecektir. Buna rağmen enfeksiyonun engellenemediği durumlarda yeni bir cerrahi girişim gerekebilir. Ancak bunun çok çok nadir olduğu unutulmamalıdır. Hastaların genelinde yeni eklem ile daha iyi bir yaşam kalitesi sağlandığından kontrollü olarak yapılan diz protezi ameliyatları olası risklere rağmen oldukça başarılı sonuçları nedeni ile tercih edilmektedir. .

Ameliyat Sonrası Öneriler:
· Altı hafta boyunca yürüteç ya da koltuk değneği kullanılması.
· 6 hafta boyunca araba kullanılmaması.
· 3 ay boyunca uzun uçak seyahati yapılmaması.
· Yürüme mesafesinde kısıtlama bulunmamaktadır.
· Başka ilaç önerilmediği takdirde 6 hafta boyunca günde 1 tane aspirin (300 mg) alınması.
· 6 hafta boyunca C vitamini ve multivitamin preparatlarının alınması.
· 2 hafta sonra dikişlerinizi aldırmak için doktora başvurulmalıdır.

Diz Protezi Sonrası Ev Egzersizleri: Her egzersiz günde iki kez yapılmalıdır. Bu egzersizler rahatsızlık verebilir. Ancak ağrınız egzersizle giderek artıyorsa, egzersizleri bırakıp doktorunuza başvurmalısınız.

·  Kaba etleriniz için: Sırt üstü yatarken, her iki kaba etinizi kasarak, sıkıştırınız. 5 saniye bu şekilde kalınız. 10 kez tekrarlanmalıdır.
·  Diz kaslarınız için: Bu egzersiz sırasında hiçbir hareket olmayacaktır. Dizinizin alt kısmını sıkıca yere doğru bastırınız. Kas içinde, özellikle uyluğunuzun iç kısmında görülebilir bir kasılma olup, olmadığını gözleyiniz. 5 saniye bu şekilde kalınız. Gevşeyiniz. 10 kez takrarlayınız.
·  Ayak bileği pompalama hareketi: Eklem hareket açıklığınızı artırmak ve dolaşımı düzenlemek için ayak bileğinizi hareket ettirirken, parmaklarınızı önce aşağı, sonra yukarı doğru geriniz. 10 kez tekrar ediniz.
·  Topuğu kalçaya doğru kaydırma hareketi: Topuğunuzu kalçanıza doğru yerde kaydırırken, dizinizi ortalama 45 derece bükünüz. Bir gerginlik oluşunca, bu şekilde 5 saniye kalınız ve sonra topuğunuzu başlangıç pozisyonunu alacak şekilde aşağı doğru kaydırınız. 10 tekrar yapınız.
·  Dizi düzleştirme hareketi: Dizinizin altında bir havlu rulo olacak şekilde sırt üstü yatınız. Dizinizi resimdeki gibi düzleştiriniz. Bu sırada yine havlu rulo üzerinde desteklenmiş olmalıdır. 5 saniye süreyle bu pozisyonu devam ettiriniz. Yavaşça başlangıç pozisyonuna dönünüz. 10 kez tekrarlayınız. Daha sonraki dönemlerde bu egzersizin daha ileri bir formu olarak, aynı hareketi ayak bileğinize önce 1 kg, sonra 2 kg ağırlık bağlayarak yapabilirsiniz.